No regret-maatregelen brandweerkazerne Provinciesteenweg Haacht

7
jul
2022

De brandweerkazerne van Haacht, gelegen Provinciesteenweg 34 (nabij het station van Haacht), is door de Vlaamse overheid opgenomen als risicolocatie voor PFAS. Er werd een oriënterend bodemonderzoek uitgevoerd. Hieruit bleek dat een verontreiniging met PFAS aanwezig is. Er zal een beschrijvend bodemonderzoek worden uitgevoerd om deze verontreiniging in kaart te brengen.

Aan gebruikers of eigenaars van een goed binnen een straal van 500 meter rond de brandweerkazerne wordt gevraagd om volgende voorzorgsmaatregelen na te leven:

  • Gebruik uw putwater niet als drinkwater, ook niet om thee, koffie of ijsblokjes te maken of om ermee te koken.
  • Gebruik uw putwater niet om uw zwembad te vullen en moestuin water te geven.
  • Putwater kan gebruikt worden voor laagwaardige toepassingen zoals uw auto wassen, toilet doorspoelen, oprit afspuiten en sierplanten water geven maar vanuit duurzaamheidsoogpunt gebruikt u hiervoor best regenwater i.p.v. grondwater.

De betrokkenen worden hierover ook per brief geïnformeerd.

Over PFAS

PFAS is de verzamelnaam voor meer dan 6.000 chemische stoffen waarin onder andere een combinatie van fluorverbindingen en alkylgroepen voorkomt. Ze komen niet van nature voor in het milieu. Het gebruik ervan is sinds 2006 aan banden gelegd door de EU.

PFAS zijn bestand tegen hoge temperaturen en zijn water-, vuil-, en vetafstotend. Daarom worden ze veel gebruikt in industriële toepassingen en consumentenproducten. Denk aan de antiaanbaklaag in pannen, cosmetica, textiel, brandblusschuim, schoonmaakmiddelen of smeermiddelen.

Eerst werden vooral PFAS met lange koolstofketens (8 of meer koolstofatomen) gebruikt. Voorbeelden daarvan zijn PFOS en PFOA. Die stoffen verspreiden zich minder snel, maar stapelen zich op in vetten en breken erg traag af in het milieu en het menselijk lichaam.

Daarna werden vooral PFAS met kortere koolstofketens gebruikt: eerst 6 koolstofatomen, vervolgens slechts 4. Voorbeelden daarvan zijn PFBS, PFBA en PFBSA. Die stoffen stapelen zich minder op, maar verspreiden zich sneller en breken ook erg traag af in het milieu en het menselijk lichaam.

Verspreiding PFAS

De verspreiding van PFAS naar het milieu verloopt vooral door:

  • Industriële productie: bedrijven waar PFAS werden of worden geproduceerd. In Vlaanderen zijn er 2 zulke sites: 3M in Zwijndrecht en Chemours in Mechelen.
  • Toepassing in de industrie: PFAS worden gebruikt om materialen vet- en waterafstotend te maken. Galvaniseerbedrijven, papierverwerking en textielveredeling zijn de sectoren met het grootste risico op verspreiding van PFAS.
  • Brandweeroefeningen en bestrijding van grote branden: PFOS en PFOA werden tot 2010 gebruikt in blusschuim voor het blussen van vooral chemische en oliebranden. Op oefenterreinen van de brandweer (in gemeenten, industrie, vliegvelden, ...) en sites waar een grote brand werd geblust met fluorhoudend blusschuim is er een groot risico op verontreiniging van bodem en grondwater.
  • Afvalverwerking: stortplaatsen, waterzuiverings- en afvalverbrandingsinstallaties verwerken PFAS-houdende materialen. Het risico op verspreiding van PFAS wordt beperkt door de emissiebeperkende maatregelen (inkapseling, filtratie, rookgasreiniging), maar verder onderzoek daarnaar is nodig.

Onderzoek naar PFAS:

In juni 2021 startte de OVAM met een inventarisatie van mogelijk risicolocaties voor bodemverontreiniging met PFAS: bekende bodemdossiers werden opnieuw geëvalueerd. En een nieuwe inventarisatie startte, in samenwerking met het Departement Omgeving, de lokale besturen en het Netwerk Brandweer:

  • Op basis van de VLAREBO-databank en de milieuvergunningen werd per Vlaamse gemeente een lijst opgesteld met mogelijke risicolocaties. 
  • Aan de lokale overheden werd gevraagd om meer gedetailleerde informatie te bezorgen over de activiteiten en mogelijke incidenten op die locaties. 
  • Daarnaast werd een lijst gevraagd van terreinen waar in het verleden een hevige brand heeft gewoed en waar geblust of geoefend werd met fluorhoudend blusschuim.

De uiteindelijke lijst telt meer dan 4.000 locaties met een mogelijk risico: de OVAM beoordeelt op basis van informatie van de gemeenten welke van die locaties inderdaad een risico kunnen vormen en bepaalt samen met experts waar verder onderzoek nodig is. Risicoplaatsen waar geblust of geoefend is met fluorhoudend schuim krijgen daarbij de hoogste prioriteit. Ook risicoplaatsen bij woonzones en drinkwaterwingebied krijgen voorrang.

Op die locaties gebeurt een verkennend bodemonderzoek. Na een bezoek aan de locatie en metingen in bodem en grondwater wordt ingeschat of er een duidelijke aanwijzing is voor ernstige bodemverontreiniging door PFAS. Hiervoor wordt samengewerkt met universitaire labs, en commerciële labs die hun kwaliteit hebben aangetoond via herhaalde blinde testen en die erkend zijn door de Vlaamse overheid of ISO-geaccrediteerd zijn via BELAC. Op basis van de resultaten evalueren het Agentschap Zorg en Gezondheid en de OVAM of er maatregelen getroffen moeten worden en welk verder onderzoek nodig is, en op welke termijn.

Ook afgeleide producten zoals FTS, ADONA en GenX worden opgenomen in deze onderzoeken. Net zoals precursoren: dat zijn chemische stoffen die tijdens een reactie in een andere stof worden omgezet. De precursor dient als voorloper voor een bepaald eindproduct.

Opname van PFAS

De mens neemt PFAS vooral op via:

  • Voedsel: vooral via vis en schaaldieren, orgaanvlees en afgeleiden, eieren, melkproducten, maar ook via fruit aardappelen en groenten. Vooral eigen geteelde voedselproducten kunnen een belangrijke bron van blootstelling zijn.
  • Drank: het drinken van (verontreinigd) water.
  • Opeten van stof: bijvoorbeeld bij kinderen die in de aarde spelen en dan met hun vuile handen in de mond zitten.

Opname via de huid is minder relevant. Het belang van de lucht voor PFAS-opname moet verder worden onderzocht.

Gezondheid en PFAS

De effecten variëren naargelang de onderzochte soort PFAS, maar zijn vooral: 

  • beperking of ontregeling van de immuniteit
  • verstoring van de hormoonbalans
  • verstoring van de leverfunctie.

PFAS stapelen zich op in het menselijke lichaam en breken enorm traag af. Die factoren bepalen mee de toxiciteit van PFAS.

Meer info

Alle informatie en de meest recente updates rond PFAS/PFOS vindt u op de centrale website www.vlaanderen.be/pfas-vervuiling